لغزش خلیفۀ دوم

شبی از شب‌ها، عمر، خلیفۀ دوم، از کنار خانه‌ای می‌گذشت. صدای آوازی شنید. از دیوار خانه بالا رفت. دید مردی‌ و زنی نشسته‌اند‌ و ظرفی پر از مشروب، به خیال او، مقابلشان گذاشته‌اند. خلیفه اعتراض کرد و گفت: «چرا خلاف امر خد‌ا می‌کنید؟ شما را مجازات‌ خواهم کرد». صاحب‌خانه گفت: «اگر ما یک خلاف کرده‌ایم، شما به عنوان خلیفۀ پیامبر شش خلاف کرده‌اید که مخالف شش آیۀ قرآن است:

۱. از دیوار خانۀ مردم بالا رفته‌اید، در حالی که خداوند در قرآن می‌فرماید: «وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا؛^۱ و نیکی آن نیست که به خانه‌ها از پشت آن‌ها وارد شوید». از دیوار خانۀ مردم بالارفتن کار شایسته‌ای نیست. هر خانه‌ای را از دربش وارد شوید.

۲. شما برای تفحص‌ و جست‌وجو آمده‌اید، در حالی که خداوند می‌فرماید: «وَ لَا تَجَسَّسُوا؛^۲ تفحص و پی‌جویی نکنید».

۳. شما با گمان بد وارد شده‌اید، در حالی که خداوند می‌فرماید: «اِجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ؛^۳ از بسیاری از گمان‌ها [در حقّ مردم] بپرهیزید؛ زیرا برخی از گمان‌ها گناه است».

۴. شما سلام نکرده‌اید، در حالی که خداوند می‌فرماید: «فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ؛^۴ به هر خانه‌ای وارد می‌شوید به اهل آن خانه سلام کنید».

۵. شما بدون اجازه به خانۀ دیگران وارد شده‌اید، در حالی که خداوند می‌فرماید: «لَا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ؛^۵ به خانۀ دیگران بدون اجازۀ آن‌ها وارد نشوید».

۶. امر به معروف‌ و نهی از منکر ده شرط دارد که این شروط ‌در اینجا رعایت نشده است.

علاوه بر این‌ها، شما خلیفۀ پیامبرید نه داروغه و محتسب. این کار شایستۀ شما نیست. عمر سرافکنده‌ و خجالت‌زده از آن منزل خارج شد. شاید این داستان یکی از آن جاهایی باشد که عمر با خودش گفت: «وای بر تو! همۀ مردم از تو که خلیفه‌ای، داناترند!»^۶