پرهیز از گمان بد و ناشایست

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله همراه یکی از همسرانشان در دل شب از مسجد به سوی خانه برمی‌گشتند. در همین هنگام، دو نفر از انصار از کنارشان گذشتند. وقتی دیدند پیامبر با زنی در تاریکی راه می‌رود کمی تعجب کردند و نگاهشان بر ایشان ماند. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌ آن‌ها را صدا زدند و فرمودند: «لحظه‌ای بایستید! این زن همسر من، صفیه، است». آن دو با شگفتی گفتند: «یا رسول‌الله! ما هرگز به شما گمان بد نمی‌بریم». پیامبر مهربان فرمود: «من می‌دانم، ولی شیطان در میان انسان‌ها همانند خون در بدنشان جریان دارد. ترسیدم در دل شما وسوسه‌ای بیندازد و شما دچار گمان بد شوید».

بدین‌وسیله پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله زمینۀ گمان بد را از دل دیگران دور کرد و به اصحاب و یاران آموخت که از گمان بد بپرهیزند و در قضاوت، شتاب نکنند. این دو سفارش، اصل و وظیفۀ اخلاقی هر مسلمانی است. همچنین، فرمود: «اِتَّقُوا مَوَاقِعَ التُّهَم؛^۱ از موقعیت‌هایی که موجب تهمت‌های ناروا می‌شود بپرهیزید». قرآن مجید می‌فرماید: «اِجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ؛^۲ از بسیاری از گمان‌ها [در حقّ مردم] بپرهیزید؛ زیرا برخی از گمان‌ها گناه است». حافظ شیرین‌سخن هم می‌گوید:

اللهم اجعل عواقب امورنا خیرا.