انسان زیبا

استادی درس اخلاق می‌گفت. سال تحصیلی به پایان رسید. روز امتحان، برگه‌های امتحان بین دانشجویان توزیع شد. فقط یک پرسش در بالای برگه‌ها نوشته شده بود: مشخصات انسانِ زیبا چیست؟ دانشجویان خوشحال شدند و گفتند: چه استاد خوبی و چه پرسش ساده‌ای! قلم‌ها را درآوردند و هر یک پاسخ خود را نوشتند. دانشجویی نوشته بود: «زیبایی انسان به ظاهر زیبای اوست!» و دیگران هر کدام پاسخ‌هایی نوشته بودند: «به صورت زیبای او!»؛ «به قد بلند و آراستگی او»؛ «به خوش‌لباسی او»؛ «به آرایش سر و صورت او!» و...

استاد برگه‌ها را جمع کرد‌ و دو لیوان روی میز گذاشت؛ یک لیوان کریستال‌ و بلورین با نقش‌های زیبا که داخلش سمّی مهلک و کشنده بود؛ و لیوانی سفالین بدون هیچ نقش و نگاری که داخلش شربتی بود شیرین و گوارا و خوش‌طعم. از دانشجویان پرسید: «کدام لیوان را انتخاب می‌کنید؟ لیوان زیبای سمّی یا لیوان سفالین حاوی شربت خوش‌گوار؟» همگی گفتند: «لیوان سفالین را؛ چون داخلش شربتی است گوارا‌ و خوش‌طعم». استاد گفت: «پس داخل‌ و درون لیوان‌ها مهم است، نه ظاهر فریبندۀ آن‌ها! انسان‌ها هم همین‌طورند. ظاهر ملاک انتخاب نیست. باید باطن انسان زیبا باشد تا شایستگی انتخاب داشته باشد». به تعبیر سعدی:

مولای متقیان، حضرت علی علیه‌السلام، می‌فرمایند: «مَنْ حَسُنَتْ سَرِيرَتُهُ حَسُنَتْ عَلاَنِيَتُهُ؛^۲ هر کس درونش زیبا باشد ظاهرش هم زیبا خواهد بود»؛ و به تعبیر شیخ بهایی: «از کوزه همان برون تراود که در اوست».^۳